رفتار و معاشرت با اقلیت ها

[sinaweb]

[ATTACH=CONFIG]1662[/ATTACH]

 

ال??*) عرصه* اجتماعي*

 

 

انسان* چنان* آ??ريده* شده* است* كه* زندگي* اجتماعي* و معاشرت* با همنوعانش *را دوست* دارد. نياز بشر به* ارتباط* با ديگر انسان*ها به* گونه*اي* است* كه* گاه* كناره*گيري* از آشنايان* و بستگان* به* ا??سردگي* و بيماري* مي*انجامد. از سوي*ديگر، پيوند با مردم* به* برآورده* شدن* نيازهاي* جسماني* و آسودگي* و ر??اه* ??زون*تر مي*انجامد. ناگ??ته* پيدا است*، معاشرت* با غيرمسلمانان* از نظر معيارهاي *انساني* با آمد و شد با مسلمانان* ت??اوت* ندارد؛ همه* انسانند و بايد حقوق *اوليه*شان* به* عنوان* انسان* رعايت* شود. امام* علي*(ع) ا??زون* بر حقوق* انساني *ا??راد، نيكي* به* آن*ها را نيز مورد توجه* قرار مي*دهد. برخي* از اصول* حضرت* در معاشرت* با غيرمسلمانان* عبارت* است* از:

1. احترام* به* شخصيت*، مذهب* و مقدسات* ا??راد

 

امام*(ع) شخصيت*، دين* آداب* و رسوم* و موقعيت* ا??راد را ارج* مي*نهاد. ماجراي* ر??تار حضرت* با راهب* مسيحي* بر درستي* اين* سخن* گواهي* مي*دهد. آن* بزرگوار به* يارانش* چنين* س??ارش* كرده* است*: با مردم* طبق* سنت* و دينشان *ر??تار كن*... و مرزها و جوانب* (شخصيت) آنان* را متعهد شو.(1)

2. احترام* به* معاملات* و عقود ??رد

 

هر كس* حق* دارد به* صورت*?? مجاز از اموالش* بهره* برد. معامله* باغيرمسلمانان*، جز در موارد حرام* مانند شراب* و آلات* لهو، جايز است*. عنوان* معاملات* عام* شمرده* مي*شود و اموري* چون* خريد و ??روش*، قرض*، اجاره*، مضاربه* و هبه* را در بر مي*گيرد. حضرت* امير(ع) آبياري* نخلستان* گروهي* ازيهوديان* را به* عهده* گر??ت* و دستمزدش* را صدقه* داد(2). امام* صادق(ع) چنان*نقل* كرده* است* كه* مردي* مسلمان* به* سبب* خريد قطعه*اي* از زمين*هاي* خراجي *نزد حضرت* امير(ع) برده* شد. حضرت* ??رمود:

له* مالنا و عليه* ماعلينا مسلماً كان* او كا??راً.(3)

 

آنچه* براي* ما است* براي* او نيز هست* و و هر چه* بر ما است* بر او نيز خواهد بود، مسلمان* باشد يا كا??ر.

مراد از اين* سخن* آن* است* كه* زمين*دار بايد خراج* زمين* را بپردازد و مسلمان* يا كا??ر بودنش* در اين* امر تأثير ندارد. از سوي* ديگر، اجازه* سكونت* غيرمسلمانان* در كشور اسلامي* با ممنوعيت* داد و ستد با آنان* سازگار نيست*؛ زيرا وقتي* حق* خريد و ??روش* با مسلمانان* را نداشته* باشند، نمي*توانند درجامعه* زندگي* كنند. در اين* موقعيت*، مجاز دانستن* اقامت* آنان* بيهوده* و لغو مي*نمايد و آن*ها در عمل* به* ترك* ناگزير مي*شوند.

3. كمك* و مشاركت*هاي* اجتماعي*

 

موقعيت* اقتصادي* ا??راد يكسان* نيست* و نمي*توان* جامعه* را از نيازمندان* تهي* دانست*. امام* علي*(ع) به* دستگيري* از نيازمندان* و ريشه* كن* ساختن* ??قر بسيار اهميت* مي*داد. چنان* كه* گذشت*، حضرتش* به* امام* حسن*(ع) ??رمود: كردار نيكت* را درباره* همه* مردم* روا دان(4)*. امام*(ع) كمك* مسلمانان* به* غير مسلمانان* را جايز مي*شمرد. در نگاه* وي*، وصيت* مسلمانان* به* سود اهل* ذمه(5)* روا است*؛ چنان* كه* مي*??رمايد:

وصيت* ??رد در يك* سوم* اموالش* نا??ذ است*، گرچه* به* سود يهودي* يا مسيحي* باشد.(6)

ب*. عرصه* خانوادگي*

 

ر??تار ??رد در گستره* خانواده* اموري* چون* ازدواج*، طلاق*، چگونگي* روابط* زوجين*، ارث* و پيوند با خويشاوندان* را شامل* مي*شود. در اين* بخش* برخي* از موارد ياد شده* از ديدگاه* حضرت*(ع) بررسي* مي*گردد.

1. ازدواج*

 

??قيهان* درباره* ازدواج* مرد مسلمان* با زن* غيرمسلمان* سه* نظر مت??اوت* ارائه*داده*اند. اين* آرا عبارت* است* از: جواز، حرمت*، حرمت* ازدواج*دائم* و جواز ازدواج* موقت*. امام*(ع) در اين* باره* مي*??رمايد: هنگامي* كه* زنان* مسلمان* كم بودند، خداوند زنان* اهل* كتاب* را بر مسلمانان* حلال* ساخت*. وقتي* زنان*مسلمان* ??راوان* شدند، خداوند ??رمود: با زنان* مشرك* تا وقتي* مؤمن* نشده*اند، ازدواج* نكنيد. همچنين* ??رمود: به* گره*هاي* (عقود) زنان* كا??ر چنگ* نزنيد.(7)

ناگ??ته* پيدا است*، وجود روايات* ديگر در اين* زمينه* ناممكن* نيست*. نگارنده* تنها بدين* حديث* دست* يا??ته* و بيان* كرده* است*.

در اين* باره*، بايد ا??زود چنانچه* زن* و شوهري* نامسلمان* باشند و تنها مرد اسلام* را بپذيرد، مي*تواند بر ازدواج* سابق* باقي* بماند.

البته* ازدواج* زن* مسلمان* با مرد غيرمسلمان* جايز نيست* زيرا به* سلطه* كا??ر بر زن* مسلمان* مي*انجامد. حضرت* در ارتباط* با زن* زرتشتي*?? تازه* مسلماني* كه*شوهرش* از پذيرش* اسلام* خودداري* مي*كرد(8) و همچنين* درباره* زن* مشركي *كه* اسلام پذير??ته* بود، ??رمودند: «بايد جدا شوند». چنانچه* در زمان* عده *جدايي*، شوهر نيز مسلمان* شود، ازدواج* آنان* باقي* است*؛ وگرنه* جدايي*شان* قطعي* مي*گردد. چنانچه* شوهر پس* از عده* مسلمان* شد، نمي*تواند بر ازدواج* سابق* باقي* باشد. اگر بخواهند، مي*توانند دوباره* با يكديگر ازدواج* كنند.(9)

2. پيوند با خويشاوندان* (صله* رحم*)

 

اسلام* بر پيوند با خويشاوندان*، به* ويژه* پدر و مادر، بسيار تأكيد مي*ورزد. سخنان* امام* علي*(ع) نشان* مي*دهد صله* رحم* اثر طبيعي* دارد و به* ??راواني*دارايي* ا??راد مي*انجامد(10). از طر??ي* قطع* خويشاوندي* نيز آثاري* دارد كه*گريبانگير ا??راد مي*شود.

3. حقوق* ديگر خانواده*

 

رهبران* ديني* بر رعايت* حقوق* خانوادگي* ا??راد نيز تأكيد ورزيده*اند؛ ن??قه*(مخارج* زندگي* زن* و ??رزندان*) و مهريه* دو نمونه* از اين* حقوق* به* شمار مي*رود. از ديدگاه* اسلام* حتي* اگر زن* كا??ر باشد شوهر بايد ن??قه* و مهريه*اش* را بپردازد.

ج*) عرصه* ??ردي*

 

اموري* مانند همراهي* در س??ر، غذا خوردن*، دوستي*، احوال* پرسي *روزمره* در اين* گستره* مي*گنجد. ر??تار ??ردي* امام* علي*(ع) با غير مسلمانان* بسيار قابل* توجه* است*؛ براي* مثال* در تاريخ* چنين* مي*خوانيم*: روزي* حضرت* با مردي* ذمي* همراه* شد. آن* ??رد پرسيد: بنده* خدا، كجا مي*روي*؟ حضرت* پاسخ*داد: كو??ه*. در مسير به* جايي* رسيدند كه* راه* ??رد ذمي* جدا مي*شد. حضرت* همراه* ذمي* به* راه* ا??تاد. مرد گ??ت*: گمان* نمي*كنم* به* كو??ه* بروي*. حضرت* ??رمود: به* كو??ه* مي*روم*. مرد گ??ت*: پس* راه* را اشتباه* آمدي*. امام*(ع) ??رمود: مي*دانم*. مرد پرسيد: پس* چرا با من* مي*آيي*؟ حضرت* ??رمود: همراهي* كامل* و تام* آن *است* كه* انسان* همس??رش* را چند قدم* مشايعت* كند و با خوش*آيندي* از وي* جدا شود، پيامبر ما اين* گونه* دستور داده* است*. ذمي* گ??ت*: اين*گونه*؟ حضرت *??رمود: آري*. مرد گ??ت*: بي*ترديد پيروانش* به* سبب* ر??تار بزرگوارانه*اش* از وي* پيروي* مي*كنند. من* نيز طبق* عقيده* تو همراهت* مي*آيم*. بنابراين*، چند گام* حضرت* را همراهي* كرد.(11)

اين* كردار حضرت* سبب* شد، مرد ذمي* اسلام* را بپذيرد و در شمار مؤمنان *جاي* گيرد. اين* ر??تار حضرت* با توجه* به* آن* كه* از مقام* خلا??ت* برخوردار بود، روش* برخورد با غيرمسلمانان* را آشكار مي*سازد.

موضوع* ديگري* كه* در معاشرت* ??ردي* با غير مسلمانان* مطرح* مي*شود پاكي *يا ناپاكي* آن*ها است*. امام* صادق(ع) مي*??رمايد: «حضرت* امير(ع) نمازخواندن* در لباس* خريداري* شده* از مسيحيان*، زرتشتيان* و يهوديان* را، قبل* ازشستن*، مجاز مي*دانست*».(12) حضرت* همچنين* خوردن* غذاي* اهل* كتاب* را جايز مي*شمرد. البته* آن* بزرگوار از خوردن* گوشت* حيوان* ذبح* شده* توسط* آنان* نهي *كرده* است*: از غذاي* زرتشتيان* بخوريد، جز ذبايح* آن*ها كه* حلال* نيست*؛ گرچه* نام* خدا را بر آن* برده* باشند(13). از طر??ي* در صدر اسلام*، وقتي* با گروهي* غيرمسلمان* قرارداد مي*بستند، شرط* مي*كردند چنانچه* لشكريان* اسلام* از آن*جا گذشتند، مهمانشان* گردند. چنانچه* غذا يا پيكر اهل* كتاب* نجس* باشد، گنجاندن *اين* شرط* در قرارداد درست* نمي*نمايد. پس* مي*توان* گ??ت*، از ديدگاه* حضرت* هم*غذا شدن* با آنان* مجاز است*.

احوال* پرسي* روزمره* با غيرمسلمانان* نيز اشكال* ندارد. ر??تار حضرت* با راهب *مسيحي* و نيز كردارش* با همس??ر راه* كو??ه* بر درستي* اين* سخن* گواهي* مي*دهد.

پي نوشت ها :

 

1- حر عبدالواحد بن محمد آمدی: غررالحکم و دررالکلم، شماره ی 2419.

2- محمد باقر مجلسی: بحارالانوار، ج 41، ص 144.

3- حر عاملی: وسائل الشیعه، ج 11، ص 119.

4- عبدالواحد بن محمد آمدی: غررالحکم و دررالکلم، شماره ی 8685.

5-ذمه* به* معناي* پناه* است*. اهل* ذمه* غيرمسلماناني* هستند كه* براساس پيمان* با حكومت* در كشور اسلامي* ساكن* مي*شوند. در اين* پيمان*، حكومت* و غير مسلمانان* متعهد مي*گردند اموري* را به* سود يكديگر مراعات* كنند.

6- میرزا حسین نوری: مستدرک الوسائل، ج 14، ص 118.

7- میرزا حسین نوری: مستدرک الوسائل، ج 14، ص 433.

8- همان، ص 438.

9- همان.

10- میرزا حسین نوری: مستدرک الوسائل، ج 14، ص 134.

11- محمد بن یعقوب کلینی: کا??ی، جلد 2، ص 670؛ محسن ??یض کاشانی: الوا??ی، ج 5، ص 532.

12- محمد باقر مجلسی: بحارالانوار، ج 77، ص 464.

13- حر عاملی: وسائل الشیعه، ج 16، ص 285.

 

 

منبع:سایت راسخون